ปั้นธุรกิจใส่ใจสิ่งแวดล้อม ด้วยบรรจุภัณฑ์จากธรรมชาติมัดใจผู้บริโภครักษ์โลก

บรรจุภัณฑ์จากธรรมชาติเป็นหนึ่งในทางเลือกที่ผู้ประกอบการสามารถนำไปพัฒนาสินค้าให้ตอบโจทย์กลุ่มลูกค้าที่ใส่ใจสิ่งแวดล้อมและสร้างการตลาดเพื่อความยั่งยืนได้ ไม่ว่าจะเป็นกล่องอาหารจากชานอ้อย กระดาษจากสาหร่าย ไปจนถึงบรรจุภัณฑ์ที่ใช้พลาสติกชีวภาพจากพืช แต่การเลือกวัสดุเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ ธุรกิจ SME ต้องทดลองด้วยว่า บรรจุภัณฑ์นั้นใช้งานได้ดีแค่ไหน ต้นทุนเหมาะสมหรือไม่ รวมถึงส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมอย่างไรหลังการใช้งานเสร็จสิ้น

เพราะบรรจุภัณฑ์ของสินค้าหนึ่งชิ้นอาจถูกใช้งานเพียงครั้งเดียว แต่สิ่งที่จะเกิดขึ้นหลังจากนั้นต่างหาก ที่จะกลายเป็นความท้าทายที่ธุรกิจต้องคิดต่อว่าจะสามารถช่วยสิ่งแวดล้อมได้อย่างไร ทั้งปริมาณขยะและวิธีกำจัดหลังใช้งาน เพื่อสร้างความเชื่อมั่นของลูกค้าที่มีต่อแบรนด์ให้มั่นคง

เมื่อความยั่งยืนกลายเป็นหนึ่งในปัจจัยตัดสินใจซื้อของผู้บริโภค

ข้อมูลจากโครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP) ระบุว่า ประมาณ 36% ของพลาสติกที่ผลิตทั้งหมดถูกนำไปใช้ในบรรจุภัณฑ์ และภาคบรรจุภัณฑ์เป็นแหล่งกำเนิดขยะพลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวทิ้งที่ใหญ่ที่สุดของโลก ซึ่งตัวเลขนี้สะท้อนว่า การเลือกใช้บรรจุภัณฑ์เป็นจุดหนึ่งที่ธุรกิจสามารถพิจารณาลดการใช้พลาสติกและปริมาณขยะจากบรรจุภัณฑ์ได้

ปริมาณขยะบรรจุภัณฑ์พลาสติกกำลังสร้างความกังวลแก่ผู้บริโภค

จากบทวิเคราะห์ Mintel กล่าวว่า แม้ภาวะเศรษฐกิจจะทำให้ผู้บริโภคบางส่วนให้ความสำคัญกับราคามากขึ้น แต่ผู้บริโภคมากกว่าครึ่งยังคงมองว่าความยั่งยืนเป็นปัจจัยสำคัญของบรรจุภัณฑ์อาหาร โดยมีผู้บริโภคมากกว่า 70% ที่มีความกังวลเกี่ยวกับปัญหาบรรจุภัณฑ์สินค้า ที่สุดท้ายแล้วอาจกลายเป็นขยะในหลุมฝังกลบ และไม่ได้ถูกกำจัดอย่างถูกวิธี ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความจำเป็นที่ธุรกิจต่าง ๆ จะต้องเร่งจัดการจัดการและหาแนวทางแก้ไขปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมเหล่านี้

เมื่อกลับมาพิจารณาธุรกิจร้านอาหาร คาเฟ่ หรือธุรกิจขายสินค้าออนไลน์ บรรจุภัณฑ์เป็นสิ่งที่ถูกใช้อยู่เป็นประจำในกระบวนการขายทุกวัน ดังนั้น การลดวัสดุที่ไม่จำเป็นลงหนึ่งชิ้นต่อคำสั่งซื้อ หรือปรับขนาดกล่องให้พอดีกับสินค้า จึงเป็นจุดเริ่มต้นที่สามารถลงมือทำได้จริง ควบคู่ไปกับการมองหาวัสดุทดแทนพลาสติกเพื่อเป็นการลดขยะพลาสติกตั้งแต่ต้นทางและใช้ทรัพยากรให้คุ้มค่ามากขึ้น

เปลี่ยนความใส่ใจสิ่งแวดล้อมให้เป็นคุณค่าที่ลูกค้าสัมผัสได้

สำหรับ SME การเลือกใช้บรรจุภัณฑ์จากธรรมชาติควรทำควบคู่กับการรักษาคุณภาพและความสะดวกที่ลูกค้าคาดหวังว่าจะได้รับ เช่น 

• กล่องอาหารที่ปิดสนิท ไม่รั่วซึมระหว่างจัดส่ง 

• กล่องพัสดุที่มีขนาดพอดีและปกป้องสินค้าได้ดี 

เพราะบรรจุภัณฑ์เป็นส่วนหนึ่งของประสบการณ์ที่ลูกค้าจะได้รับ และเป็นโอกาสให้ธุรกิจแสดงความใส่ใจผ่านรายละเอียดที่ใช้งานได้จริง

ในขณะเดียวกัน แบรนด์เองก็ควรสื่อสารให้ชัดเจนว่า บรรจุภัณฑ์ที่เลือกใช้ช่วยลดวัสดุส่วนใด และลูกค้าควรแยกทิ้งหรือส่งต่ออย่างไรหลังใช้งาน การให้ข้อมูลที่เข้าใจง่ายและตรวจสอบได้จะช่วยให้ลูกค้าเห็นคุณค่าของการเปลี่ยนแปลง และมีเหตุผลประกอบการเลือกซื้อสินค้าจากแบรนด์มากขึ้น

หัวใจสำคัญช่วยสร้างการตลาดเพื่อความยั่งยืน

1. เลือกวัสดุจากข้อมูลที่ตรวจสอบได้ (Authentic Eco-Materials)

ก่อนตัดสินใจเปลี่ยนบรรจุภัณฑ์ ธุรกิจ SME ควรตรวจสอบองค์ประกอบของบรรจุภัณฑ์ทั้งชิ้น รวมถึงสารเคลือบ ฝาปิด และส่วนประกอบอื่นที่ใช้ร่วมกัน เพราะสิ่งเหล่านี้มีผลต่อวิธีจัดการหลังใช้งาน

อีกเรื่องที่ต้องแยกให้ชัดคือ บรรจุภัณฑ์นั้น “ผลิตจากพืช” หรือ “ย่อยสลายได้” เพราะสองสิ่งนี้เป็นคุณสมบัติคนละด้าน โดยสำนักงานสิ่งแวดล้อมแห่งยุโรป (European Environment Agency: EEA) อธิบายไว้ว่า พลาสติกชีวฐาน (Bio-based Plastic) บอกถึงแหล่งวัตถุดิบ ส่วนการย่อยสลายนั้นจะขึ้นอยู่กับชนิดวัสดุและสภาพแวดล้อม เช่น อุณหภูมิ ความชื้น และระยะเวลา วัสดุที่ออกแบบให้ย่อยสลายในระบบหนึ่งอาจไม่ย่อยสลายตามที่คิด เมื่อถูกทิ้งในอีกสภาพแวดล้อมที่ไม่เหมาะสม

ดังนั้น ก่อนตัดสินใจเลือกวัสดุทดแทนพลาสติก ควรขอข้อมูลจากผู้ผลิตให้ครบว่า บรรจุภัณฑ์ประกอบด้วยอะไร ผ่านการทดสอบด้านใด และต้องส่งไปจัดการที่ไหน หากระบุว่าทำปุ๋ยหมักได้ ก็ควรตรวจสอบว่าเป็นการหมักระดับครัวเรือนหรือระบบอุตสาหกรรม การเลือกบรรจุภัณฑ์จากธรรมชาติด้วยข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้ธุรกิจวางแผนลดขยะพลาสติกได้เหมาะกับบริบทการใช้งาน และมีหลักฐานรองรับเมื่อต้องสื่อสารกับลูกค้า

2. ใช้งานได้ดีตั้งแต่ขั้นตอนการบรรจุจนถึงมือผู้บริโภค (Functional Excellence)

บรรจุภัณฑ์ที่เหมาะกับขนมแห้งอาจไม่เหมาะกับอาหารร้อนที่มีน้ำมัน ในขณะที่กล่องที่เหมาะกับการรับสินค้าหน้าร้านอาจไม่เหมาะเมื่อนำมาใช้กับเดลิเวอรี ซึ่งต้องเผชิญแรงกดทับและความชื้นระหว่างขนส่งมากขึ้น ผู้ประกอบการจึงควรเริ่มเลือกวัสดุจากลักษณะสินค้าและเส้นทางการจัดส่งจริง

สำหรับ SME การทดสอบบรรจุภัณฑ์จากธรรมชาติควรครอบคลุม 4 เรื่อง ได้แก่

• ความเหมาะสมกับสินค้า รองรับอุณหภูมิ ความชื้น และน้ำมันในระดับที่ใช้งานจริงได้หรือไม่

• ความแข็งแรงระหว่างจัดส่ง ปิดสนิท ซ้อนวางได้ และทนต่อแรงกดทับตามรูปแบบการขนส่งหรือไม่

• การรักษาคุณภาพ สินค้ายังคงรูปลักษณ์ กลิ่น รส หรือคุณสมบัติตามที่ลูกค้าคาดหวังหรือไม่

• ประสบการณ์ของลูกค้า เปิดง่าย ถือสะดวก และมีคำแนะนำหลังใช้งานที่เข้าใจได้หรือไม่

ควรทดลองกับสินค้าจริงในระยะเวลาจัดส่งจริง พร้อมขอเอกสารจากผู้ผลิตเกี่ยวกับความเหมาะสมสำหรับการสัมผัสอาหารหรือผลิตภัณฑ์ที่บรรจุ วิธีนี้ช่วยให้การเลือกวัสดุทดแทนพลาสติกไม่สร้างต้นทุนแฝงจากสินค้าเสียหาย การคืนสินค้า หรือข้อร้องเรียนในภายหลัง

3. (Transparent Storytelling)

การตลาดเพื่อความยั่งยืนจะน่าเชื่อถือขึ้น เมื่อธุรกิจอธิบายได้ว่าเปลี่ยนบรรจุภัณฑ์ส่วนไหน เลือกวัสดุนั้นเพราะอะไร และลูกค้าควรจัดการอย่างไรเมื่อใช้เสร็จ แทนที่จะใช้คำกว้าง ๆ เช่น “รักษ์โลก 100%”

ดังนั้น ผู้ประกอบการจึงควรวางแผนสื่อสารข้อเท็จจริงที่มีหลักฐานรองรับ เช่น 

• วัตถุดิบหลักของกล่องคืออะไร 

• ลดชิ้นส่วนพลาสติกใดลงบ้าง

• มีระบบรับคืนบรรจุภัณฑ์อย่างไร 

ตัวอย่างเช่น 

ร้านอาหารที่เลิกให้ช้อนส้อมพลาสติกโดยอัตโนมัติ สามารถเก็บข้อมูลจำนวนที่ใช้ก่อนและหลังปรับวิธีบริการ แล้วสื่อสารผลที่เกิดขึ้นจริง หรือแบรนด์ที่ใช้บรรจุภัณฑ์ทำปุ๋ยหมักได้ ควรบอกเงื่อนไขการหมักและช่องทางส่งต่อที่ลูกค้าเข้าถึงได้ด้วย

เพราะรายละเอียดเหล่านี้จะช่วยให้แบรนด์สื่อสารการตลาดเพื่อความยั่งยืนที่ทำให้ลูกค้าเข้าใจถึงการลดผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมด้วย

กรณีศึกษาจากธุรกิจรักษ์โลกที่ตั้งใจสร้างความยั่งยืนระยะยาว

Notpla เปลี่ยนสาหร่ายเป็นวัสดุใส มองเห็นอาหารได้โดยลดการใช้พลาสติก

บรรจุภัณฑ์ของกล่องแซนด์วิชหรือสลัดมักมีบริเวณที่เป็นฟิล์มพลาสติกใสเพื่อช่วยให้ลูกค้ามองเห็นอาหารก่อนตัดสินใจซื้อ ซึ่งส่วนประกอบเล็ก ๆ นี้เองที่เป็นอีกหนึ่งจุดที่ธุรกิจสามารถมองหาวัสดุมาใช้ทดแทนพลาสติกได้

Notpla ผู้พัฒนาบรรจุภัณฑ์จากสาหร่าย ได้นำเสนอ SeaView บรรจุภัณฑ์อาหารแบบพร้อมรับประทาน ที่ผลิตวัสดุใสจากสาหร่ายร่วมกับสารเคลือบจากสาหร่าย เพื่อทดแทนการใช้ฟิล์มและสารเคลือบพลาสติก เป็นการลดขยะพลาสติกได้โดยตรง โดยมีการออกแบบบรรจุภัณฑ์สำหรับอาหารหลายประเภท ทั้งแซนด์วิช แรป และสลัด

ซึ่งบรรจุภัณฑ์ดังกล่าวถูกนำไปใช้ในโรงอาหารสำนักงาน Arup ที่ลอนดอน ซึ่งบริหารโดย The Good Eating Company เพื่อสนับสนุนการลดพลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวภายในพื้นที่ โดยยังคงให้ลูกค้ามองเห็นอาหารผ่านบรรจุภัณฑ์ได้อย่างสะดวก

eSUN × Yum China เปลี่ยนกากกาแฟเป็นวัสดุพิมพ์ 3D เพิ่มมูลค่าจากของเหลือทิ้ง

วัสดุพิมพ์ 3D จากกากกาแฟเป็นตัวอย่างความร่วมมือระหว่าง eSUN ผู้ผลิตวัสดุสำหรับการพิมพ์ 3D และ Yum China ผู้ดำเนินธุรกิจร้านอาหารในจีน ที่นำของเหลือจากธุรกิจอาหารมาพัฒนาเป็นวัสดุสำหรับผลิตสินค้าใหม่อย่าง PLA-Coffee เส้นวัสดุสำหรับเครื่องพิมพ์ 3 มิติ ที่นำกากกาแฟมาผสมกับพลาสติกชีวภาพ PLA โดย Yum China สนับสนุนด้านการรวบรวมของเหลือจากธุรกิจอาหาร ขณะที่ eSUN นำความเชี่ยวชาญด้านวัสดุมาพัฒนากระบวนการแปรรูปให้เหมาะกับการผลิตเส้นพิมพ์สามมิติ

ซึ่งการนำกากกาแฟกลับมาใช้ในกระบวนการผลิตต้องอาศัยการเตรียมวัสดุ โดยผู้พัฒนาได้ออกแบบกระบวนการปรับสภาพกากกาแฟเพื่อแก้ปัญหาความชื้น น้ำมัน และการเข้ากัน ให้สามารถกระจายตัวและยึดเกาะกับวัสดุ PLA เพื่อให้ได้เส้นวัสดุที่สามารถนำไปพิมพ์ขึ้นรูปได้ นอกจากการใช้ประโยชน์จากของเหลือแล้ว ทางผู้ผลิตยังได้ระบุว่า อนุภาคของกากกาแฟยังช่วยให้ชิ้นงานมีพื้นผิวด้านและโทนสีธรรมชาติ พร้อมลดความเด่นชัดของรอยชั้นจากการพิมพ์ได้อีกด้วย

ก้าวต่อไปของ SME สู่ธุรกิจรักษ์โลก

1. เริ่มทดลองกับ Hero Product เพื่อเห็นผลจากลูกค้าจริง

การเปลี่ยนบรรจุภัณฑ์ทุกสินค้าในครั้งเดียวอาจทำให้ควบคุมต้นทุนและติดตามปัญหาได้ยาก SME จึงอาจเริ่มจาก Hero Product หรือสินค้าขายดีหนึ่งรายการที่มียอดขายสม่ำเสมอ เพื่อให้มีข้อมูลเปรียบเทียบก่อนและหลังเปลี่ยนอย่างชัดเจน

ก่อนทดลองใช้บรรจุภัณฑ์จากธรรมชาติ ควรเก็บข้อมูลเดิมไว้ ทั้งต้นทุนต่อชิ้น ปริมาณวัสดุที่ใช้ เวลาในการแพ็กสินค้า และจำนวนสินค้าที่เสียหายระหว่างจัดส่ง จากนั้นทดลองกับลูกค้าบางส่วน พร้อมสอบถามเรื่องความสะดวก รูปลักษณ์ และความคุ้มค่าที่ได้รับ

ตัวชี้วัดควรครอบคลุมทั้งธุรกิจและสิ่งแวดล้อม เช่น

• ต้นทุนบรรจุภัณฑ์และค่าจัดส่งต่อคำสั่งซื้อเปลี่ยนไปเท่าไร

• ปริมาณพลาสติกแบบเดิมที่ใช้ต่อสินค้าหนึ่งชิ้นลดลงเท่าไร

• อัตราสินค้าเสียหายหรือข้อร้องเรียนเปลี่ยนแปลงอย่างไร

• ลูกค้าเข้าใจวิธีแยกทิ้งหรือส่งคืนบรรจุภัณฑ์มากน้อยแค่ไหน

ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้ธุรกิจตัดสินใจได้ว่า ควรปรับแบบ เปลี่ยนผู้ผลิต หรือขยายการใช้งานต่อ และยังเป็นข้อมูลสำหรับการตลาดเพื่อความยั่งยืนที่อ้างอิงผลจากการใช้งานจริง

2. ผนึกกำลังกับผู้ผลิตเพื่อออกแบบร่วมกัน

ผู้ผลิตบรรจุภัณฑ์เป็นพันธมิตรสำคัญในการพัฒนาธุรกิจรักษ์โลก โดยเฉพาะ SME ที่ยังไม่มีทีมวิจัยเป็นของตัวเอง การนำข้อมูลสินค้าและปัญหาการใช้งานไปคุยกับผู้ผลิตตั้งแต่ต้น จะช่วยให้ธุรกิจเลือกวัสดุทดแทนพลาสติกได้ตรงโจทย์มากขึ้น

นอกจากนี้ ควรคุยเรื่องการจัดการหลังใช้งานด้วยว่า มีผู้รับรีไซเคิลหรือผู้รับทำปุ๋ยหมักที่รองรับวัสดุชนิดนั้นในพื้นที่หรือไม่ และต้องแยกส่วนประกอบอย่างไร เพื่อให้แผนลดขยะพลาสติกดำเนินต่อได้หลังจากที่สินค้าถึงมือลูกค้า

3. ทำให้ลูกค้ามีส่วนร่วมได้ง่าย

เมื่อเลือกบรรจุภัณฑ์จากธรรมชาติที่เหมาะสมแล้ว ขั้นต่อไปคือทำให้ลูกค้ารู้ว่าต้องทำอะไรต่อ ธุรกิจอาจใช้ข้อความสั้นบนกล่อง ป้ายหน้าร้าน หรือ QR Code อธิบายวัสดุและวิธีจัดการ โดยเลือกคำที่เข้าใจง่ายและปฏิบัติตามได้จริง

หากมีจุดรับคืน ควรระบุสถานที่ เวลา และเงื่อนไขให้ครบ พร้อมเตรียมพนักงานให้ตอบคำถามได้ตรงกัน การตลาดเพื่อความยั่งยืนจึงจะช่วยเชื่อมการตัดสินใจซื้อเข้ากับการลงมือทำของลูกค้าได้อย่างต่อเนื่อง

ปั้นธุรกิจรักษ์โลก เริ่มจากบรรจุภัณฑ์ที่เหมาะกับสินค้าของแบรนด์

การเลือกใช้บรรจุภัณฑ์จากธรรมชาติเป็นโอกาสให้ธุรกิจ SME สามารถพัฒนาสินค้าและบริการให้ตอบโจทย์ผู้บริโภคที่ใส่ใจสิ่งแวดล้อม โดยเริ่มจากการเลือกวัสดุทดแทนพลาสติกที่เหมาะกับสินค้า ทดสอบการใช้งานจริง และวางแนวทางจัดการหลังใช้ เพื่อประเมินทั้งคุณภาพ ต้นทุน และความสะดวกของลูกค้าก่อนขยายไปยังสินค้าอื่น

ผู้ประกอบการอาจเริ่มทดลองกับสินค้าขายดีหนึ่งรายการ แล้วนำผลตอบรับจากลูกค้ามาปรับปรุงร่วมกับผู้ผลิต เมื่อสามารถวัดผลการลดขยะพลาสติกได้อย่างชัดเจน ข้อมูลเหล่านี้จะเป็นพื้นฐานของการตลาดเพื่อความยั่งยืน ที่ช่วยให้ลูกค้าเห็นถึงความใส่ใจของแบรนด์ผ่านสิ่งที่ลงมือทำ และสร้างความเชื่อมั่นต่อธุรกิจในระยะยาว

ข้อมูลอ้างอิง

1. Everything you need to know about plastic pollution. สืบค้นเมื่อ 2 ตุลาคม 2569 จาก https://www.unep.org/news-and-stories/story/everything-you-need-know-about-plastic-pollution

2. How the Packaging Industry Has Evolved. สืบค้นเมื่อ 2 ตุลาคม 2569 จาก https://www.mintel.com/insights/retail/how-the-packaging-industry-has-evolved/

3. Biodegradable and compostable plastics — challenges and opportunities. สืบค้นเมื่อ 2 ตุลาคม 2569 จาก https://www.eea.europa.eu/en/analysis/publications/biodegradable-and-compostable-plastics-challenges-and-opportunities

4. The future of food-to-go packaging? A plastic-free window box built for real foodservice. สืบค้นเมื่อ 2 ตุลาคม 2569 จาก https://www.notpla.com/magazine-posts/the-future-of-food-to-go-packaging-a-plastic-free-window-box-built-for-real-foodservice

5. Rebirth of Waste! eSUN PLA-Coffee Material Debuts at Beijing CISCE. สืบค้นเมื่อ 2 ตุลาคม 2569 จาก https://www.esungroup.net/news/139-1/